خانه » مقالات » تحقیق موضوعی آثار استاد » آیه های تلاوت شده- قسمت سوم

آیه های تلاوت شده- قسمت سوم

اساس کار در این نوشته گفتگو از آیاتی است که مرحوم استاد صفایی در گستره نوشته های خود به غیر از نوشته های تفسیری – مانند تطهیرها- آنان را تلاوت کرده است. توضیحات بیشتر را در اینجا ببینید.

روش تربیتى  رسول

روش تربیتى که رسول از آن برخوردار است، همین است که خدا مى‏گوید: «تو بلند شو و مرا در دل‏ها بزرگ کن.»

 وقتى او بزرگ شد، خواه ناخواه، انتخاب مى‏شود و تو عبد او مى‏شوى.

تو هنگامى عبودیت او را انتخاب مى‏کنى که در او، چند خصلت یافته باشى: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ». او رحمن و رحیم است. اگر براى او و شاکر او شدى: «أَلْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ»، او رب است و دوباره رحمن و رحیم: «الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ». مالک است: «مَالِکِ یَوْمِ الدِّینِ». این خصوصیات را که یافتى، فقط او را انتخاب مى‏کنى: «ایّاکَ نَعْبُدُ وَ ایّاکَ نَسْتَعِینَ».

اینجاست که دیگران در چشم تو کوچک مى‏شوند؛ چرا که یا «رحمن» نیستند و اخّاذند و مى‏گیرند یا اگر دهنده باشند و بخششى هم داشته باشند، «رحیم» نیستند و از روى محبت نمى‏دهند، بلکه مى‏دهند تا به چیز دیگرى برسند. اگر رحمتى هم داشته باشند، «ربّ» نیستند و پرورش نمى‏دهند. اگر رب هم باشند، ربّ همه محدوده‏ها نیستند. رب همه عوالم نیستند که عده‏اى را براى یک محیط مى‏سازند. «مالک» هم نیستند؛ که آنچه را خرج کردند، دیگر ندارند تا ادامه دهند.

وقتى من چیزى را به دیگرى مى‏بخشم، در همان لحظه مالک هستم، ولى وقتى دادم، دیگر مالک نیستم؛ اما خداوند هم در همان لحظه و هم در تمامى لحظه‏ها؛ حتى هنگامى که مى‏خواهد پاداش دهد، مالک است. اینجاست که تو با این خصوصیات، تنها او را «انتخاب» مى‏کنى و احتیاج به تقدیرنامه ندارى. «1»

با این مقایسه‏هاست که خدا در دل‏ها بزرگ مى‏شود و دیگران هم او را انتخاب مى‏کنند. در این هنگام است که خدا به راحتى شناخته مى‏شود و احتیاج به زور و ضربه و برهان ندارد.[1]

 پس رسول مى‏آید، و در جزیره مى‏آید، و در مکه آغاز مى‏کند. چگونه؟

چند سال؟ سه سال فقط در کنار کعبه نماز مى‏خواند، آن هم با على و خدیجه. این کار جالب است. نگاه و ذهن و گوش را به خود مى‏گیرد که رسول چه مى‏گوید وچه مى‏کند؟ اگر از کلمات رسول فقط «بسم اللّه الرحمن الرحیم» را هم شنیده باشند، کافى است تا آن‏ها را به تفکر و تعقل و انتخاب برساند. «بسم اللّه» این کلمه براى ما در تکرار مجهول مانده؛ ولى براى آن‏ها که اولین بار آن را مى‏شنیدند، تأمل آفرین بود. رسول بى نشان نیست، نشان دارد. علامت چه قدرتى و چه قبیله‏اى و چه مولایى؟ رسول نشان خدا را دارد و خود را با علامت او مشخص کرده است و براى او شده است. چرا؟ چون او رحمان است، معبودهاى دیگر فقیر هستند و اگر هم داشته باشند بخشنده نیستند. او مى‏بخشد و به خاطر عشق و رحمت مى‏بخشد، در حالى که دیگران مى‏بخشند تا چیزى بستانند و مى‏دهند تا

بدست بیاورند. آدمى که براى اولین بار در صاحب نشان‏ها و معبودها و دلدارهاى خود فکر مى‏کند و نشان کسى را بر مى‏دارد که بخشنده و مهربان باشد و کسى را انتخاب مى‏کند که غنى و عاشق باشد. آدمى که پس از تفکر براى اولین بار مى‏سنجد و اندازه مى‏گیرد؛ یعنى تعقل مى‏نماید، آدمى که با تفکر و تعقل، انتخاب مى‏کند و از نزدیک انتخاب مى‏کند و با خطاب و حضور انتخاب مى‏کند: «ایاک نعبد و ایاک نستعین». این چنین آدمى که براى سه سال، بدون پوشش، با ذهن عریان و قلب عریان خود را به این زمزمه مکرر و این فکر و عقل و انتخاب مى‏سپارد، ناچار به فتوحات رسیده و در تمامى ذهن و قلب و فکر و عقل و روح خویش، مفتوح گردیده است.

این کار اول و ایجاد زمینه و طرح سؤال براى پذیرش دعوتى است که هدایت دارد و آموزش دارد و چگونه فکر کردن و چگونه سنجیدن را همراه بینات و میزان در دست دارد.[2]

 

طرح دعوت‏ رسول

رسول دعوت دارد و هدایت دارد؛ به چه چیز؟ و چگونه؟ دیدیم که با فکر و عقل و با بینات و میزان، این گونه دعوت مى‏کرد. به چه چیز؟ در یک کلمه به عبودیت حق، همین. که ادامه‏ى سوره‏ى حمد همین است: «ایاک نعبد». و صریح دعوت در سوره‏ى بقره باز همین است: «یا ایها الناس اعبدوا ربکم الذى خلقکم». 

 و در واقع این عبودیت همان معرفت دینى و بینش و بصیرتى است که بدون هیچ مقدمه و موخره‏اى از حضوریات انسان، از قدر و ارزش و اندازه آدمى آغاز مى‏شود و با سنجش معبودهاى گوناگون و عشق‏هاى چند فصل و بت‏هاى عیار، با این قدر و اندازه‏ى و با سنجش این معبودها با رب و پروردگارى که مى‏بخشد و از رحمت و عشق مى‏بخشد، و بخشش‏ها از او کم نمى‏کند؛ که هیچ چیز از حوزه‏ى حضور او بیرون نمى‏رود و او مالک «یوم العطاء» و «یوم الجزاء» هست و با این احاطه در وجود همراه است.

آدمى با این سنجش به تکبیر و توحید مى‏رسد و تنها او را انتخاب مى‏نماید؛ ولى در این انتخاب، مشکل هست، درگیرى هست با همه چیز و با همه کس، حتى با هوس‏هاى دل و حرف‏هاى مردم و جلوه‏هاى دنیا، و وسوسه‏هاى شیطان‏هاى چند رنگ و پنهان و آشکار و به خاطر همین مشکلات است که استقامت او مطرح مى‏شود؛ که جز با او، به سوى او راهى نیست و او با هدایت و شکر و با بلاء و تمحیص، آدمى را مى‏سازد و آن چنان با بلاء بر بت‏هاى او مى‏تازد که با عجز او را بخواهد و با عجز به یاس گرفتار نگردد؛ چون راه، آن گاه آغاز مى‏شود که تو تمام مى‏شوى و از معرفت و محبت و عمل و تحمل تو هیچ دست‏آویزى باقى نمى‏ماند، که این‏ها به قدر تو هستند، نه به قدر محبوب و معبود تو.

و در همین جا این نکته را بگویم که اگر دینى و دعوتى بیش از همین عبودیت و توحید نداشته باشد، همین عبودیت نظام‏ساز است و به ذهنیت و شخصیت و عاطفه‏ى تو نظام مى‏دهد؛ چون تویى که در حوزه‏ى وجود خودت جز او را کنار گذاشتى و حتى از هوس‏هاى خودت جدا شدى،

 چگونه در جامعه‏ى مى‏توانى به هوس‏هاى پفیوزهاى محکوم و محدودى گردن بگذارى که رحمان و رحیم نیستند، و مالک نیستند و مالک روز عطاء و روز جزاء نیستند، که خود را مى‏خواهند و همه را براى خود فدا مى‏کنند و در برابر آن‏چه که در راه آن‏ها مى‏گذارى براى تو پاسخى ندارند و چیزى باز نمى‏گردانند؟[3]

 

رابطه سوره حمد با سوره بقره

در این سوره‏ى، پس از تدبر و تفکر و معرفت معبودها و پس از سنجش و انتخاب اللّه و استعانت از او در صراط عبودیت به تقسیمى از آدم‏ها بر اساس عبودیت مى‏رسیدیم، که انعام یافته‏ها و مغضوب‏ها و ضالین بودند.[4]

در سوره‏ى بقره با هدایت تقوا و طاعت، که بر ایمان به غیب و اللَّه و وحى و یوم الآخر، استوار است و کسانى که این مراحل را گذرانده‏اند بر هدایت‏هاى ربّ پابرجا و استوار مى‏مانند، امر و امتثال امر مطرح مى‏شود؛ که عمل و حتى جهت عمل مهم نیست؛ لَیْسَ الْبِرُّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَکُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِب، که‏امر و امتثال امر را مى‏خواهند؛ فافعلوا ما تؤمرون، «1»

و عبودیت را مى‏خواهند و براى عبد از شعائر و شرایع و احکام سخن مى‏گویند.[5]

قسمت بعدی

 



[1]  – حرکت، ص: 261

[2]  – از معرفت دینى تا حکومت دینى، ص: 149

[3]  – از معرفت دینى تا حکومت دینى، ص: 150

[4]  – تطهیر1،ص:18

[5] – تطهیر با جارى قرآن(3)، ص: 12

 

0 0 رأی
امتیازدهی به مقاله
اشتراک
ایمیل برای
0 نظرات
بازخوردهای درون متنی
مشاهده همه دیدگاه‌ها
سبد خرید
0
نظری دارید؟ لطفاً آن را ثبت کنید.x
Scroll to Top