خانه » مقالات » مقالات ارسال شده برای همایش » تربیت جامعه منتظر (5)

تربیت جامعه منتظر (5)

شاخص مدیریت و رهبری معصوم

کسانی می‌توانند رفعت و اوج مدیریت و رهبری انبیا و امامان معصوم را درک کنند که به فهم سه شاخص دست یابند:

1.‌ هدف معصوم: هدف او، فراهم ساختن زمینه برای انتخاب انسان است؛

2.‌ راه و تکالیف معصوم: راه او، حدود شرع مقدس است، نه ظلم و جور؛

3.‌ شرایط حکومت معصوم: شرایط حکومت معصوم براساس میزان تحمل توده مردم مشخص می‌شود و در طول تاریخ، مردم در زمینه‌ای نبوده‌اند که ولایت معصوم را تحمل کنند و بپذیرند. از همین رو، اگر بخواهیم حرکت ولایت را در جریان تاریخی به درستی برسیم و نقش امام را در حوادث بنماییم، بدون دست‌یابی به هدف، شرایط و تکلیف و راه آنها ممکن نخواهد شد؛ چون‌ هر حرکتی با معیارهای خود تحلیل و بررسی می‌شود. این‌گونه زمینه انتخاب افراد جامعه منتظر فراهم می‌گردد، با راه و تکالیف آشنا می‌شوند و آستانه تحمل آنان بالا می‌رود تا بتوانند بلندای حکومت معصوم را.[1]

اگر این نوع ولایت و رهبری، تحمل توده‌ها را آماده بیابد، پا پیش می‌نهد و آن‌جا که تحمل آنان را نیابد، زمینه‌ها را فراهم می‌سازد و اگر مردم هم نپذیرند، آنها را به فراموشی نمی‌سپرد و تنها نمی‌گذارد و با شیوه‌های گوناگون، به حفظ اسلام و مسلمانان و نفوذ آنها در درون قدرت‌ها روی می‌آورند تا زمینه‌ها را فراهم سازند.

امامان معصوم در طول تاریخ، همه دین و معیارهای استنباط را پیش نهاده‌اند. آنان پس از ره نمودن به مکتب و در اختیار نهادن اصول و روایات و به دست دادن معیارهای استنباط از منابع، دیگر عذری به جا نگذاشته‌اند. عصر غیبت این‌گونه به شکل طبیعی آغاز شد و وقت و زمانی هم برای ظهور معین نکرده‌اند. هنگام ظهور تنها با فراهم بودن زمینه‌های تحمل توده مردم خواهد بود و تا شرایط حکومت معصوم و زمینه تحمل فراهم نشود، زمان ظهور فرا نمی‌رسد.

چنان‌که گذشت، فقاهت زمینه‌ساز امامت است. فقیه در هنگام غیبت با روش بیناتی، تلقی مردم را از خودشان دگرگون می‌سازد و جای‌گاه و قدرشان را رو می‌نماید تا انتظارشان را از سطح هدف‌های رفاه، عدالت و تکامل بالا ببرد. بدین‌سان آستانه تحمل مردم رفعت می‌یابد و شرایط حکومت حجت خدا فراهم می‌شود. فقیه با معیار استنباطی و با اصول و جوامع، مرجع حوادث[2] آینده است و او با تربیت افراد جامعه منتظر، زمینه‌ امامت و ظهور امام غایب را فراهم می‌سازد.

تحلیل تحمل مردم در دو سطح

در عصر غیبت نوبت فقاهت است که زمینه‌ امامت را فراهم سازد. ولی فقیه، شئونی دارد که مردم وظیفه دارند در عصر غیبت به او رو نمایند. اگر فقیه تحمل مردم را برای حکومت خود آماده بیند، کار او سنگین‌تر می‌شود. او باید با حکومت خود، بسترها و زمینه‌های ظهور را با تربیت جامعه منتظر بیافریند. در این صورت، مردم با تحمل حکومت فقیه عادل، خود را برای دست‌یابی به حکومت امام آماده می‌سازند و بدین‌وسیله، به سطح بالاتری از تحمل و ظرفیت ره می‌یابند تا قابلیت و لیاقت حکومت آسمانی و پاک را بیابند ضرورت چنین رهبر و امامی را احساس کنند و به این بلوغ برسند که انسان در این جهان هستی پیوند پیچیده و رابطه گسترده‌ای دارد و به این رابطه‌ها آگاهی ندارد، پس رسالتی و هم‌چنان امامتی می‌خواهد؛ رسالتی که قانون رابطه‌ها را بیاورد و امامتی که پیوسته در هر مقطع تاریخی برای نسل‌ها جلودار و پیشوا باشد و آنان را مدیریت و رهبری بنماید.

انسان در هستی، و استمرار می‌یابد و در استمرار با نیروهای خود، با نظام هستی و جامعه پیوند دارد. بنابراین، او به حکومتی نیاز دارد که از شاخص‌های زیر برخوردار باشد:

1.‌ هم‌آهنگ با نظام هستی؛

2.‌ حاکمی آگاه به این نظام هستی؛

3.‌ قانونی برآمده از این نظام هستی.

بنابر این زاویه دید، حکومت جامعه منتظر، امامت، و حاکم آن، امام و قانون آن، هم‌آهنگ با کل نظام هستی است. بر این پایه، حاکم بر تمام روابط انسان با هستی و از قانون‌مندی آنها آگاه و از کشش‌ها و جاذبه‌ها نیز آزاد باید باشد؛ همان عصمت و ملاک انتخاب حاکم است.

طرح حکومتی در رابطه با کل نظام هستی، به کسانی نیاز دارد که به تمام هستی آگاه و از تمام کشش‌ها آزاد باشند. بنابراین، نادیده گرفتن عصمت و کنار گذاشتن آگاهی و آزادی حاکم، با جدا کردن و بریدن انسان از جهان هستی برابر است. بنابراین، انسان هنگامی که جای‌گاه حکومت را بشناسد و حاکم را در رابطه انسان با کل هستی بپذیرد، درود خود را بر تنها راه روانه می‌سازد. و جز آنانی را که از طریق وحی، به تمام هستی آگاه شده‌اند، رهبر و حاکمی نمی‌گیرد. باید توجه داشت که هرگز این حاکم را «تحمیل» نمی‌کنند، تنها او را در دست‌رس می‌گذارند و خود انسان‌ها باید او را «کشف» کنند و پذیرا شوند. هم‌چنان که در مسیر تأمین نیازهای فسیلی و هسته‌ای خود، با تلاش‌های سخت و فراوان، به کشف و بهره‌برداری آنها دست می‌یابد. انسان برای رسیدن به نیاز عظیم‌تر خود در هستی که همان وسیله راه یافتن و جهت گرفتن است، باید بکوشد تا آن را کشف کند و بهره‌مند شود و برای تحقق کشف امام خود باید زمینه‌ را فراهم سازد و جامعه منتظر را تربیت نماید. از آن‌رو که چنین امامی ضرورت دارد، پس وجود دارد.

انسان این‌گونه امامی را باید کشف کند و زمینه امامتش را فراهم سازد. همان‌گونه که آدمی بسیاری از نشدنی‌ها را شدنی ساخت. تنها کاری انجام می‌شود که برای انسان مسئله باشد و آن را بخواهد و خواستن توانستن، است. مقصود، آن نبوده که آدم‌ها به ناز و کرشمه در آیند؛ انسان باید با انتخاب خود امام را پذیرا باشد و زمینه‌های حکومتش را فراهم سازد؛ لِیقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ.[3]

فقیهان در عصر غیبت وظیفه دارند که با بینات، کتاب و میزان، آستانه تحمل مردم را ارتقا بخشند و آنان را به ظرفیتی برسانند که خواسته‌ها و تمایلاتشان، متناسب با قدر و اندازه وجودی‌شان گردد و حاکمیت فقیه عادلی را که می‌خواهد زمینه‌ساز ظهور دولت کریمه باشد، پذیرا شوند.

اگر مردم پذیرای حکومت فقیه عادل نشدند و آن را تحمل نکنند و برای زمینه‌سازی ظهور پا پیش ننهند، ظلم فراگیر می‌شود و زمینه‌ قسط کامل فراهم می‌آید. بشر پس از روگردانی‌ها از حق و چموشی‌های فراوان، همراه با حکومت‌های دست‌ساز خود و تمایلاتش، ستم‌ آنها را می‌بیند و به خستگی و رنجیدگی می‌رسد. این هنگام، با انتظار حق، به حق روی می‌آورد، هم‌چنان که در کلام امیرمؤمنان آمده است، دنیا پس از چموشی‌ها و روی‌گردانی‌های خود باز می‌گردد، همانند مهربانی ماده شتر بدخو و ناسازگار بر فرزند خود[4] و پس از آن، این آیه را تلاوت فرمود: وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الأَرْضَ یرِثُهَا عِبَادِی الصَّالِحُونَ.[5] این آیه به حضرت مهدی و اصحاب ایشان تفسیر شده است.[6]

بنابراین، مردم دو راه بیشتر ندارند:

1.‌ یا باید همراه با فقیه عادل براساس بینات، کتاب و میزان زمینه‌های تحمل حکومت معصوم را فراهم سازند و آن حقیقت در دست‌رس را با تلاش و کوشش کشف کنند و زمینه‌های کشف آن را آماده نمایند؛

2. یا باید خود را به امواج پرتلاطم ظلم و جور بسپارند تا پس از کوبیده شدن بر صخره‌ها و تجربه‌های مکرر درد و رنج‌ها، خسته شوند و به انتظار بنشینند و رو به پاکان هستی آوردند.

انسان تا اندیشه‌های مدفون خویش و گنج‌های پنهان در درونش را بازخوانی نکند و به شناخت خویش و خودباوری دست نیابد، جای‌گاه رفیعش را نمی‌شناسد و به کم‌ها قانع می‌شود و کمترین‌ها بر او حکومت خواهند نمود. چنین انسانی هرگز تحمل حکومت قامت بلند امامت را نخواهد داشت. هم‌چنان که گفته‌اند: «ان امرنا صعب مستصعب، لایحتمله الا ملک مقرب او نبیٌ مرسل او عبد مؤمن امتحن الله قلبه للایمان،»[7] تحمل امر و حکومت معصوم، به شهود تمام و یا دل عاشق و مبتلا و ساخته شده نیاز دارد.[8]

اهداف حکومت معصوم فراتر از رفاه، آزادی، امنیت، تکامل و… است و حوزه حکومت معصوم هم بالاتر از سطح جامعه و مدت هفتاد سال زندگی دنیاست. براین پایه، حکومتی دیگر را بر می‌تابد و معیار و روش انتخابی دیگر را تقاضا می‌نماید. اگر به اهداف حکومت و قلمرو حکومت متناسب با قدر، استمرار و ارتباط انسان در هستی توجه نشود، می‌توان به همین حکومت‌های بافته و دست‌ساز فیلسوفان و نخبگان دل‌خوش بود و به دام‌پروری بزک شده هفتاد ساله دل‌گرم.[9]

تا زمانی که نگاه و تلقی مردم از خود دگرگون نشود، تحمل حکومت پاکان هستی را نخواند داشت، هم‌چنان که تاریخ گواهی می‌دهد، پس از داستان پرخون نینوا مردم به امام سجاد روی نیاوردند. چون آنان به بیش از رفاه، امن و آزادی راه نیافته بودند و نمی‌خواستند و از خود بیش از اینها تلقی نداشتند.

فقیه عادل باید تربیت جامعه منتظر همانند رسول خدا و امامان، آغازگر ارائه دین باشد، هم‌چنان که دین با رسول آغاز می‌شود و او پیوسته آیات حق را تلاوت می‌کند و می‌گوید که ای انسان تو محتاجی، مفتخری و مضطری و این‌گونه پیام کلام خداوند را می‌رسانند: أَنتُمُ الْفُقَرَاء إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِی الْحَمِیدُ.[10]

امام حسین در دعای عرفه نجوا سر می‌دهد: «اغننی بتدبیرک عن تدبیری و باختیارک عن اختیاری و اوقفی علی مراکز اضطراری.»

انسان زمانی به سرشاری و غنا می‌رسد که تدبیر و اختیار خود را محو تدبیر و اختیار آفریدگار هستی کند و به تفویض و تسلیم و اطاعت او بنشیند. این زمان آن‌گاه محقق شدنی است که آدمی ریشه‌های اضطرار و مراکز بی‌چارگی و افتخار خود را بشناسد و مجبور شود در برنامه‌ریزی، تدبیر، اختیار و انتخابش برای این انسان که در گستره قدر، استمرار و ارتباط‌هایش، بدان توجه می‌شود، به وحی روی آورد. از همین‌رو، فقیه عادل براساس روش بیناتی با دگرگون کردن تلقی افراد جامعه از خودشان، جای‌گاه آنان را در سطح هستی تبیین می‌کند و ضرورت اهداف حکومتی و قلمرو حکومتی متناسب با آن و در همان سطح را برای او روشن می‌نماید. و بدین‌سان، ریشه‌های اضطرار و افتخار او را به حاکمی آگاه و آزاد می‌شناسانند. انسان باید به واماندگی، بیچارگی‌، نیازهای واقعی و اضطرارش به وحی و حجت برسد و بخواهد که خواستن، توانستن است، هم‌چنان که قرآن می‌فرماید: أَمَّن یجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَیکْشِفُ السُّوءَ وَیجْعَلُکُمْ خُلَفَاء الأرْضِ.[11] با همین اضطرار و درک بی‌چارگی و افتخار و واماندگی خویش، حجاب بین فطرت و مبدأ فیض را می‌توانیم برطرف سازیم.

چه کسی جز خداوند به فریاد مضطر درمانده می‌تواند برسد؟ کسانی که به حال اضطرار برسند و اضطرار خویش را درک کنند و بدانند و از خدا بخواهند. خداوند هم بدی‌ها و سختی‌ها را از آنان برطرف می‌سازد و به حکومت و جانشینی زمین می‌رساند. فقیه عادل، با تبیین جایگاه انسان در هستی و دگرگونی در نوع تلقی افراد جامعه، آنان را به درک اضطرارشان نزدیک می‌سازد و بدین صورت، زبان خواستن و دعای ایشان به جریان می‌افتد. خواستنی در سطح جای‌گاه انسان، حکومتی در سطح اهداف بالاتر از رفاه و امن و…، قلمروی در سطح فراتر از جامعه و هفتاد سال دنیا. و حاکمی در سطح آگاهی، آزادی و عصمت. انسان این‌گونه با درک اضطرار به دعا و خواستن رو می‌آورد و به آستانه حاکمیت معصوم راه می‌یابد، هم‌چنان که در توقیع شریف آمده است: «و اکثروا الدعاء بتعجیل الفرج فانّ ذلک فرجکم.» کلید فرج در دعا و خواستن و کلید دعا و خواستن درک اضطرار است.

فقیه عادل، جامعه منتظر را با روش بیناتی به درک اضطرار می‌رساند و خواستن انسان‌ها را به بلوغ و شکوفایی می‌کشاند.

السلام علیک یا صاحب التدبیر.

            سلام بر تنها رهبر جهانی.

                    السلام علیکم یا سبیل الله الذی من سلک غیره هلک.

                                          سلام بر تنها راه.



[1]. پیشین، 142.

[2]. «اما الحوادث الواقعه فارجعوا الی رواۀ احادیثنا». (احتجاج، طبرسی، ج2، ص 470)

[3]. سوره حدید، آیه 25.

[4]. نهج‌البلاغه، ح 209.

[5]. سوره انبیاء، آیه 105.

[6]. بحارالانوار، ج 51، ص 47، رقم 6.

[7]. بصائر الدرجات، محمد بن حسن بن صفار، ص 26؛ بحار، ج2، ص 71 و ص 184، ح 30 و ح 7.

[8]. ع ـ ص، وارثان عاشوران، ص 36.

[9]. ر.ک: پیشین.

[10]. سوره فاطر، آیه 15.

[11]. سوره نمل، آیه 62. 

0 0 رأی
امتیازدهی به مقاله
اشتراک
ایمیل برای
0 نظرات
بازخوردهای درون متنی
مشاهده همه دیدگاه‌ها
سبد خرید
0
نظری دارید؟ لطفاً آن را ثبت کنید.x
Scroll to Top